Türkiye’nin içerisinde bulunduğu AB sürecinde yasalarımızda yapılan değişikliklerle propaganda yapmak suç olmaktan çıkmıştır. Bildiri dağıtma, pankart ve afiş asarak propaganda yapma şiddeti de mücadele yöntemi olarak belirlemiş bazı örgüt ve gruplarca çokça tercih edilmektedir.

Propaganda yapmak, bir duyuruda bulunmak amacıyla, genellikle A4 kağıdı büyüklüğünde hazırlanan ve halka dağıtılan kısa metinlere bildiri denilmektedir.

Yürürlükten kaldırılan 2908 sayılı dernekler kanunun 44. Maddesine göre bildiri dağıtmak ilk düzenlemede izne[1] tabi iken daha sonra yapılan değişiklikle[2] bazı iyileştirmeler getirilse de bildiri dağıtmak doğrudan serbest bırakılmamıştı. 2908 sayılı dernekler kanunu yürürlükten kaldırılınca yeni dernekler kanununda ve başka kanunlarda bildiri dağıtılmasını yasaklayan veya izne tabi tutan bir hüküm bulunmadığından bildiri dağıtmak tamamen serbest bırakıldığı düşünülmektedir. Bununla birlikte bildiri dağıtıldığını gören polis, normal bir vatandaş gibi bildiriden bir adet temin ederek, bildirinin içeriğinin suç olduğuna dair kuvvetli şüphe olması durumunda, günün nöbetçi C. Savcısı ile görüşerek, mümkünse bildiri metnini C.Savcısına ulaştırarak, mümkün değilse bildiri metnini okuyarak, C.Savcısının talimatları doğrultusunda işlem yapmalıdır. Burada dikkat edilmesi gereken bildiri de terör örgütlerinin isimlerinin kullanılması durumudur. Bu durumda bildiriyi dağıtanlar yakalanıp, bildirilerine el koyulması ve ilgili C.Savcısının aranarak gereğinin yapılması gerekir. Kısaca hukukun genel ilkelerine göre hareket edilmesi gerekmektedir.

Bunun yanı sıra bildirinin toplu bir şekilde, yürüyüş yaparak, cadde ve sokakları kapatarak dağıtılması sözkonusu ise, bu durum 2911 sayılı kanuna aykırı bir eylem olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Seçim Zamanlarında Bildiri Dağıtma

Seçimlere katılan siyasi partiler ve bağımsız adayların; seçme yeterliğine haiz kimseler tarafından, el ilanı, her türlü matbua dağıtması serbesttir. Ancak, devlet memurları ile kamu tüzel kişiliklerinde memur ve hizmetli olarak çalışanlar ilan dağıtamazlar. Böyle bir durumla karşılaşan polis dağıtan kişileri tespit eder ve ilgili C. Savcılığına suç duyurusunda bulunur.

Pankart Asma ve Afiş Yapıştırma

Afiş: Bir şeyi duyurmak veya tanıtmak için hazırlanan, kalabalığın görebileceği yere asılmış, genellikle resimli duvar ilanıdır.

Pankart: Toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde taşınan veya üst geçit, iki ağaç arası, elektrik direkleri vs yerlere asılan üzerinde benimsenen amacın birkaç sözcükle gösterildiği karton ya da bezden hazırlanan propaganda vasıtası.

Kural olarak, kişilerin ve kuruluşların kendi ev, işyeri ve araçları haricinde kamuya ait diğer yerlere pankart ve afiş asması mümkün değildir. Bununla beraber, özellikle şehirlerde bulunan üst geçitlere ve köprü üstlerine çok miktarda pankart asıldığı gözlemlenmektedir. Bu konuda birinci derece sorumluluk belediyelere ait olmakla birlikte, belediyelerin de kendi faaliyetlerini duyurmak, tanıtım vs amaçlarıyla köprü, üst geçit, cadde ve sokaklara pankart astıkları ve kuralın uygulayıcısı olarak bu kuralı çokça çiğnedikleri gözlemlenmektedir.

Bununla birlikte pankart asıldığına dair ihbar alınması veyahut pankart asıldığının görülmesi hallerinde özellikle pankartların illegal örgütlerin imzasını taşıması durumunda öncelikle bomba uzmanlarının ve olay yeri inceleme uzmanlarının incelemesinde fayda vardır. Pankartların legal kuruluşlar tarafından asılması veyahut legal kuruluşların imzalarını taşıması hallerinde ise kabahatler kanunu madde 42’ye[3] göre işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

 Pankartın asıldığının sonradan görülmesi durumunda pankart ve afişler kamera ile kayıt altına alınmalıdır. Bilahare ilgili belediyeden ekip istenilerek veyahut kendi imkanları ile pankartı kaldırıp, asan kişi veya kuruluşlara gıyaben cezai işlem uygulanabilir.

Afiş asmak izne tabidir. Nerelerde afiş ve pankart asılacağını o yerdeki belediyeler tarafından belirlenir. Afişlerin ticari, geleneksel vb. nedenlerle asılması iznini belediye doğrudan kendisi verirken siyasi ve ideolojik olanlarının izni valilik makamının iznine bağlıdır. Bu durumda da pankart ve afişler belediyenin gösterdiği yere asılabilir. İzin alınmış olsa bile belediyenin gösterdiği yerler dışında asılan pankart ve afişler de izinsiz sayılarak kabahatler kanunu madde 42’ye göre işlem yapılır.

Afiş asan kişi veya gruba rastlanması durumunda ise; afiş yapıştırılan yerler izin verilen yerlerden ise, afiş yapıştırma izinlerinin bulunup bulunmadığına bakılır. İzinsiz ise yukarıdaki maddeye göre hareket edilir. Bunun yanı sıra afiş yapıştırma için izin var ancak afiş yapıştırılmasına izin verilen yerler dışında afiş yapıştırılması sözkonusu ise yine yukarıdaki maddeye göre hareket edilerek kabahatler kanunu 42. Maddeye göre cezai işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

Pankart asan ve afiş yapıştıranlar genellikle siyasi kişi veya gruplar olduğu akıldan çıkarılmamalı ve olaya müdahale eden ekip, yeterli gücü yoksa takviye kuvvet çağırarak gerekli işlemi yapmalıdır. Aksi takdirde polis ekibinin ikazları dikkate alınmayabileceği gibi saldırıya da uğrayabilir.

 Pankart Açma

Kişilerin ve grupların bir yerde pankart açmasına dair herhangi bir kural olmamakla birlikte, pankartlar genellikle toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde oluşturulan kortejlerin önünde açılmakta ve arkasında yürüyen grubun tanıtımı, protesto ettiği veyahut kamuoyu oluşturmaya yönelik kısa ifadelerin bulunduğu materyaller olarak propaganda amacıyla kullanılmaktadır.

Bunun yanı sıra siyasi parti veya diğer grupların yapmış olduğu toplantı ve gösteri yürüyüşleri sırasında karşıt gruplar tarafından da yüksek binalardan pankart sallandırıldığı vakidir. Örneğin 29.05.2011 tarihinde Ak Parti tarafından Tandoğan Meydanında düzenlenen miting sırasında meydana bakan Etap Altınel Oteli’nin pencerelerinden “teröristler kahraman oldu, hayaldi gerçek oldu” pankartı ile İstanbul Barosu avukatlarının düzenlediği, Tünel ve Taksim arasında yapılan yürüyüş sırasında, yürüyüş kortejinin Taksim’e geldiği sırada kendilerini “Genç Siviller” diye adlandıran bir grup tarafından The Marmara Otelinin Taksim Meydanına bakan tarafından “Darbeci Baro Taksim’e Hoş Geldin” sarkıtılması iyi bir örnek teşkil etmektedir. Bu tür eylemlere karşı polisin teyakkuzda olması ve karşıt çatışma oluşmaması veyahut pankart asanları yakalamakla birlikte linç edilmelerine karşı duyarlı olunması gerekmektedir. Pankartları asanlarla ilgili ise içeriği suç oluşturmuyorsa kabahatler kanuna göre işlem tesis edilmelidir.

Bunun yanı sıra pankartın içeriği yönüyle toplantının ve gösteri yürüyüşünün huzur ve sükûnun bozulması durumunda, 2911 sayılı kanunun 30. maddesinin “yapılmakta olan toplantı veya yürüyüşte huzur ve sükünu bozmak maksadıyla tehdit veya hakaret veya saldırı veya mukavemette bulunanlar veya başka bir suretle huzur ve sükünun bozulmasına sebebiyet verenler, fiil daha ağır bir cezayı gerektiren ayrı bir suç teşkil etmediği takdirde, bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis * cezası ile cezalandırılır” hükmüne göre işlem tesis edilebilir.

Yine kendi devlet adamlarımızın veya yabancı devlet adamlarının ülkemizi ziyareti sırasında katıldıkları programlar sırasında da programların yapıldığı yer ile geçiş güzergahlarında da pankart asılması veya açılması gibi eylemler olabilmektedir. Bu durumlarda da öncelikle pankartların bombalı olabileceği değerlendirilerek yaklaşılmalıdır. Bunun yanı sıra pankart açılması ile ilgili 2911 sayılı kanuna göre değerlendirilme yapılabilir.

İnsanda en önemli stres nedeni belirsizlik, ne yapacağını bilmemedir. Poliste uygulamalarında ne yapacağını alternatifli olarak bilirse daha az hata yapar ve başarı oranı da buna göre artar. Özellikle bu uygulamalar toplumsal olaylar gibi herkesin gözü önündeki uygulamalar ise daha dikkatli ve bilinçli davranması gerekir.